Di tích làng cổ gần 200 năm ở Hà Nội

địa điểm khám phá

Di tích làng cổ gần 200 năm ở Hà Nội

2017-08-18
Vượt qua con đường nắng, hai bên là những cánh đồng lúa xanh bát ngát để tới làng Nôm, du khách như bước vào một  không gian yên bình, cổ xưa của vài trăm năm về trước. Làn Nôm là một trong những địa điểm yêu thích của hành trình du lịch Hà Nội và những vùng lân cận.
Làng Nôm cách Hà Nội 30km về hướng đông, các gia đình còn truyền nhau về việc làng ra đời từ 300 năm trước, xưa thuộc phủ Thuận Yên, trấn Kinh Bắc, nay thuộc xã Đại Đồng, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên, là ngôi làng cổ duy nhất của phố Hiến còn tồn tại cho đến ngày nay. Nơi ấy vẫn còn lưu truyền những câu ca dao cổ:
Đồng nát thì về Cầu Nôm
Con gái nỏ mồm về ở với cha.

 
Làng Nôm hay còn gọi là làng Đại Đồng trước đây có tên là làng Đồng Cầu, sau cải là làng Thông thuộc trang Đồng Xá, tổng Đình Tổ, huyện Siêu Loại, phủ Thuận An, xứ Kinh Bắc, nay thuộc xã Đại Đồng, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên. Đây là một ngôi làng cổ còn bảo tồn được nhiều giá trị văn hóa truyền thống, được các chuyên gia về kiến trúc, nghệ thuật đánh giá là một không gian văn hóa đậm đặc những nét đặc trưng của cộng đồng dân cư làng xã… Làng Nôm hội tụ đầy đủ các điều kiện để trở thành hình mẫu về cấu trúc làng xã vùng Kinh Bắc, vùng Đồng Bằng sông Hồng.
Không rõ cái tên làng nôm bắt đầu từ đâu, chỉ biết theo các cụ cao niên,ngày xưa con gái ở làng cứ đến 16 tuổi là phải nghỉ học, đi buôn bán nuôi chồng ăn học, đõ đạt làm quan. Khi lấy chồng, họ phải cung tiến cho làng gần 20 mâm đồng hoặc làm vài chục mét đường lamg bằng gạch đỏ. Bởi vậy, ngày nay trên cổng làng vẫn còn khắc ba chữ '' Đồng Cầu Nôm'' như một lời nhắn nhủ về lịch sử của làng.
Khu vực trung tâm làng Nôm có bối cảnh đẹp đẽ, cân đối với ao rộng lớn với hàng trăm mét vuông, dài đến khoảng 200m trước cổng đình Tam Giang, nơi thờ vị tướng thời Hai Bà Trưng.
Làng Nôm là một quần thể kiến trúc cổ thuần Việt cần được gìn giữ bảo tồn với: Cổng làng, Đình làng, chùa Nôm, chợ Nôm, những con đường gạch cổ…. Làng có một không gian cảnh quan tuyệt vời nằm ở trung tâm – ở giữa là mặt nước, hai bên là các nhà thờ họ, hình thành một trục dẫn hướng từ cổng làng tới thẳng Đình làng Nôm. Với niên đại hàng trăm năm tuổi, những nhà thờ cổ, nhà cổ ở làng Nôm (xã Đại Đồng, Văn Lâm) như một chứng tích lịch sử với bao thăng trầm, biến cố của thời gian.

CẦU ĐÁ LÀNG NÔM:
Cầu đá làng Nôm – Cầu đá nối giữa chợ làng Nôm với làng Nôm:

Ai về cầu đá làng Nôm

Mà xem phong cảnh nước non hữu tình

Cầu đá làng Nôm như một biểu tượng của người dân làng nôm vậy, gần như các câu ca dao tục ngữ về làng nôm xưa đều được thông qua biểu tượng chính là cây cầu này. Không chỉ mang giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc độc đáo, chiếc cầu đá cổ hơn 200 năm này  được các nhà nghiên cứu di sản đánh giá là một công trình độc đáo còn nguyên vẹn chưa từng thấy ở bất cứ làng cổ nào của Đồng bằng sông Hồng.
nom4

Cầu được làm hoàn toàn bằng đá. Mặt cầu rộng gần 2m, làm bằng đá xanh nguyên khối, gắn khít nhau. Những phiến đá lớn được các nghệ nhân dân gian đục đẽo rất công phu. Cầu xây 9 nhịp, theo quan niệm của người xưa số 9 tượng trưng cho sự may mắn… Dầm cầu hình chữ nhật. Mặc dù thời gian đã làm cầu  bị rêu mốc và cây leo bám, nhưng những nét văn hoa cổ tinh tế của cầu vẫn rất dễ quan sát. Hai bên thành cầu còn hầu như nguyên vẹn các mỏm đá dầm cầu được chạm trổ vân mây, một họa tiết thường sử dụng trang trí trong kiến trúc cổ, được tạo tác công phu, nghệ thuật, rất xảo diệu và cầu kỳ, trông như những cái đầu rồng. Chân cầu là những cột đá hình trụ, không đều nhau được đẽo thô để gác dầm cầu, đã bị xói mòn bởi thời gian. Điểm đặc biệt của cây cầu còn là tính bền vững về kết cấu. Mặc dù mặt cầu, mố cầu và chân cầu chỉ gác lên nhau chứ không có vật liệu liên kết, nhưng trải qua thời gian hơn 200 năm mặt cầu vẫn phẳng, chắc chắn và vững chãi. Điều đó cho thấy trình độ thiết kế, gia công vật liệu và thi công cầu của những người thợ ngày xưa rất đáng nể phục.


CỔNG LÀNG NÔM:
Cổng trước làng Nôm:
Khi đến thăm làng Nôm, chúng ta sẽ không khỏi ngạc nhiên với kiểu kiến trúc cổng làng cổ mà làng Nôm sở hữu. Cổng làng được xây theo kiểu bát trụ, đây là kiểu cổng mà chỉ hoàng thân quốc thích mới được xây. Người dân làng rất tự hào khi kể lại là nguyến làng, trước kia có ông Tham Tiếp làm quan trong triều (quan Tứ Trụ – Bắc Đậu Bội Tinh) và ông Tạ Văn Đãi – ông Đốc Đãi thầy của vua Bảo Đại.
Theo như người dân làng chia sẻ, cổng được xây dựng vào năm 1855, tức năm Ất Mão. Mặt trước cổng gồm bốn cột: hai cột cái, hai cột quân, cột đắp đầu bát lồng đèn, trên là hình phượng giành quả, mỗi đỉnh như vậy gồm bốn con phượng quay bốn hướng Đông Tây Nam Bắc. Hai cột quân trên có hai con nghê dáng chồm về phía trước. Cổng làng Nôm hiện tại vẫn còn dấu tích của câu đối xưa, song chữ đã phai mờ rất nhiều, câu đối chỉ còn được ghi ghép trong các văn tự của làng là:

Nguyên xuất Đồng Giang lưu vạn mạt

Khí chung Ngất Lĩnh tỏa thiên kha

(Nước sông Đồng chảy ra khỏi nguồn thì đầy

Khí thiêng được chung đúc ở ngọn Ngất Lĩnh tỏa về các dòng họ).

Mặt sau của cổng còn bốn cột, trên đó đắp hoa sen biểu tượng của sự viên mãn tròn đầy. Nhưng cổng phía sau không theo hình phẳng như mặt ngoài mà lại khum lại rất độc đáo.
nom12

 

Cổng sau làng Nôm:
Cổng sau làng Nôm mới gần đây đã được xây dựng và chỉnh trang lại vào năm 2010 – Canh Dần. Người dân ở đây xây dựng theo kiểu kiến trúc mô phỏng lại giống cổng trước (bát trụ) nhằm gìn giữ nét đẹp truyền thống, bản sắc văn hóa đặc trưng của làng.
nom14


Giếng trong làng Nôm
Dạo bước một vòng quanh làng, chúng ta sẽ đi qua chiếc giếng đá cổ được xây dựng bằng đá xanh có niên đại hang nghìn năm tuổi. Giếng làng từ ngày xưa đã là điều hết sức thiêng liêng đối với người dân, họ coi giếng làng là linh khí, là mắt rồng của làng nên họ bảo quản và giữ gìn khuân viên nơi đây vô cùng sạch sẽ, nắp giếng được đậy kín lại nhằm bảo vệ nguồn nước giếng khi không sử dụng. Điều đó cũng thể hiện ở chỗ, họ xây dựng các thành chắn bao quanh giếng rất bề thế, bên trên còn có bốn chữ đại tự: ''ẨM HÀ TƯ NGUYÊN''.

nom16
 

ĐÌNH LÀNG NÔM
Đình làng Nôm là một ngôi đình còn khá nguyên vẹn sau bao biến cố lịch sử. Đình làng Nôm hướng quay mặt ra ao làng, được xây dựng theo hình chữ tam, phía trước gồm năm gian đại bái, tiếp đó là ba gian chính đường, hai bên có tả vu hữu vu được làm thông nhau không phân gian, cuối cùng là phần hậu cung (cung cấm), trong cung có bài vị của Ngài, nơi đây chỉ mở cửa vào dịp đại lễ.

nom26

Bên ngoài đình, phía trước tường và cột trụ bậc lên xuống đều được xây bằng đá xanh. Nằm chầu bên ngoài cửa đình là hai con rồng đá được chạm khắc tinh xảo, rồng có bốn móng, đầu mọc sừng thân uốn lượn có vây, kế đó là hai Ông Voi chầu có kích thước tương đối như thật.

Nằm trước cửa đình có hai cây đa có tuổi thọ lên đến hàng nghìn năm tuổi, thân to và tán lá xanh um tùm, tỏa bóng xuống mặt ao.
 

CHÙA NÔM
Theo truyền thuyết xưa, chùa Nôm được xây giữa rừng thông cổ thụ, có lẽ vì vậy mà chùa còn có tên gọi khác là Linh thông cổ tự. Không còn ai nhớ chính xác sự ra đời của ngôi chùa, chỉ biết rằng trên hai tấm bia lớn còn lưu lại tại đây thì chùa đã được xây dựng lại vào năm 1680 và được trùng tu nhiều lần sau đó.

nom29

Bước qua 9 nhịp cầu trên phiến đá xanh hơn 200 năm tuổi bắc qua sông Nguyệt Đức, để đến ngôi chùa cổ linh thiêng. Tham quan chùa Nôm, chúng ta sẽ không khỏi ngỡ ngàng với không gian xanh, yên bình và thả hồn mình chiêm ngưỡng vẻ đẹp kỳ bí của những pho tượng cổ linh thiêng.

Ngày đăng: 2017-08-18 - Người viết: